Jaku Penambah

PENAMBAH:

-          Iya nya tukuh ti ditawingka enggau urat jaku.

-          Dikumbai penanda reti

Penambah dalam nempa jaku:

Jaku nama :

i)              Penambah mua

1.     peN- (pe-, pem-, pen-, enggau peng-)

-          Tukuh laban faktor fonologi enggau pengerembai jaku.

(pe-)

-          Besakumka urat jaku bepun enggau m, n, ny….

Ø  makai- pemakai

Ø  niki- peniki

Ø  nyilup- penyilup

(pem-)

-          sakum urat jaku bepun enggau urup b lalu urup keterubah diluluhka.

Ø  macha- pemacha

Ø  beri- pemeri

(pen-)

-          sakum urat jaku bepun enggau d enggau t tang diluluhka.

Ø  datai- penatai

Ø  tinduk- peninduk

(peng-)

-          sakum urat jaku ti bepun enggau vokal

-          sakum urat jaku enggau dua patah sebut.

Ø  alus- pengalus

Ø  empu- pengempu

Ø  raja- pengeraja

2.     pe-

-          penanda reti orang tauka utai ti nerima ubah urat jaku tauka gaya.

-          Penanda reti orang ngereja pengawa.

-          Disakum enggau urat jaku lalu nadai ngubah munyi ba urat jaku nya.

Ø  Pe+sakit = pesakit

Ø  Pe+ kebun = pekebun

3.     Juru

-          Jaku injau ari orang bukai.

-          Nanggam reti orang landik ngereja pengawa.

Ø  Juru+bahasa = jurubahasa

Ø  Juru+wang = juruwang

ii)             Penambah selit

-          Ditentuka aspek morfologi

-          Sakum urat jaku ti bebida.

1.     -le

Ø  kemayang- kelemayang

2.     -ga

Ø  bigi- berigi

3.     -er

Ø  gempung- gerempung

Jaku pengawa

i)              Penambah mua

1.     Penganti pun m-, n-

-          Dikena nempa jaku pengawa aktif sekalika transitif tauka ukai transitif

Ø  bacha- macha

Ø  tepan- nepan

2.     Penambah ng-

-          Nerangka reti sesebengkah pngawa tauka chara pengawa dikereja.

-          Betawing enggau urat jaku ti bepun enggau vokal

Ø  Arau- ngarau

-          Betawing enggau urup k enggau g lalu mai reti transitif.

Ø  kait- ngait

3.     Penambah ny-

-          Nunjukka chara pengawa.

-          Mai reti mansik enggau neresa.

Ø  Chabut- nyabut

Ø  Sepi- nyepi

4.     Penambah be-

-          Betukuh ukai transitif

-          Ngereja ssbengkah pengawa enggau refleksyen

Ø  Tukar- betukar

Ø  Lalai- belalai

-          Manggum reti bebalas-balas

Ø  tikau- betikau-tikau

-          reti guna tauka ngena

Ø  kasut- bekasut

5.     Penambah di-

-          Nempa jaku pengawa pasif ti ngembuan subjek asal orang keitga.

Ø  nulis- ditulis

6.     Penambah dipe-

-          Nempa jaku pengawa pasif

Ø  nyadi- dipenyadi

7.     Penambah en-, em-, eng-

-          Nempa jaku transitif

8.     Penambah te-

-          Ditempa jaku pengawa transitif enggau ukai transitif

Ø  tukang- tetukang

9.     Penambah beke-

-          Nempa jaku pengawa ukai transitif

Ø  lengga- tebelengga

ii)             Penambah belakang

1.     - ka

-          Nempa jaku pengawa transitif ti datai dalam ayat transitif aktif dan pasif

Ø  beli- belika

iii)            Penambah kepit

-          Jaku pengawa transitif aktif ngena penambah kepit nge…ka, be…ka

Ø  ringat- Ngeringatka

Ø  panggal- bepanggalka

Jaku adjektif

i)              Penambah mua

1.     nge-

-          penerang kena bebanding

Ø  ngeninggi

2.     be-

-          Penerang madahka seraka

Ø  Bebandung

ii)             Penambah kepit

1.     ng-…ka

-          mai reti nunda

Ø  Ngenyinaka

AKRONIM

Keterubah iya nya jaku akronim ti ditempa ari besakumka urup keterubah beberapa leka jaku.

a.     IPGM- Institut Pendidikan Guru Malaysia

b.     PBB- Pampang Bumi Bersatu

c.     SIDS- Serakup Indu Dayak Sarawak

d.     PBP- Panggau Buluh Pengerindu

Kedua, sakum urup enggau patah sebut nitihka pengelentur sebut. Leka jaku tu enda ngemeratka tusun leka jaku.

a.     Proton- Perusahaan Otomobil Nasional

b.     Perhilitan- Perlindungan Liar Taman Negara

c.     PAKSI- Pakej Kewangan Untuk PKS

d.     PERDANA- Perpustakaan Digital Nasional

Ketiga, jaku akronim ti besakumka patah sebut ari pun leka jaku:

a.     jerpan- jerita pandak

b.     tadika- taman didikan kanak-kanak

c.     palanem- palan latih nembiak

d.     PERKESO- Pertubuhan Keselamatan Sosial

Kepenudi, sakum ari pun leka jaku keterubah tauka patah sebut keterubah enggau bagi-bagi bukai dalam dijir leka jaku:

a.     PERTAMA- Persatuan Wartawan Wanita Malaysia

b.     Purata- pukul rata